เทคนิคเจาะ พ.ร.ฎ. บริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี: สรุปจุดออกสอบบ่อย เก็บแต้ม ภาค ก

ทำไม พ.ร.ฎ. บริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี ถึงเป็น 'ขุมทรัพย์คะแนน' ในสนาม ก.พ. ภาค ก

สวัสดีครับผู้สมัครสอบราชการทุกท่าน สำหรับใครที่กำลังเตรียมตัวสอบ ก.พ. ภาค ก ในหมวดวิชาความรู้และลักษณะการเป็นข้าราชการที่ดี ผมเชื่อว่าหลายคนอาจจะรู้สึกท้อแท้เมื่อต้องเผชิญกับเนื้อหากฎหมายที่ยืดยาวและซับซ้อน แต่ถ้าเรามองอย่างวิเคราะห์ กฎหมายฉบับหนึ่งที่เป็น 'หัวใจสำคัญ' และมีสัดส่วนการออกข้อสอบที่ชัดเจน ไม่เคยหักหลังคนอ่านแบบตรงไปตรงมา นั่นคือ พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546 (และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม ฉบับที่ 2 พ.ศ. 2562) ครับ

ในยุคปัจจุบันที่ภาครัฐกำลังเร่งขับเคลื่อนองค์กรเข้าสู่ระบบราชการดิจิทัล (Digital Government) การบริหารงานไม่ได้มุ่งเน้นแค่การทำตามระเบียบเดิมๆ อีกต่อไป แต่มุ่งเน้น 'ผลสัมฤทธิ์' และ 'การบริการประชาชนผ่านเทคโนโลยี' ซึ่งจุดนี้เองที่ผู้ออกข้อสอบ ก.พ. นำมาตั้งเป็นโจทย์สถานการณ์เพื่อวัดความเข้าใจของผู้เข้าสอบ บทความนี้ผมจะพาทุกท่านไปถอดรหัสกฎหมายฉบับนี้แบบเจาะลึก ชี้จุดลวงที่ข้อสอบชอบใช้ และสรุปประเด็นเน้นๆ ให้ท่านเก็บแต้มส่วนนี้ได้ครบถ้วนโดยไม่ต้องไปนั่งท่องจำแบบหลับหูหลับตาครับ

โครงสร้างหลักที่ต้องจำให้แม่น: เป้าหมาย 7 ประการของการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี

ในการทำข้อสอบ พ.ร.ฎ. ฉบับนี้ จุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุดคือการจำ 'เป้าหมาย 7 ประการ' ตามมาตรา 6 ให้ได้ขึ้นใจ เพราะข้อสอบมักจะยกสถานการณ์ในการทำงานของข้าราชการขึ้นมา แล้วถามว่าการกระทำดังกล่าว 'ตรงกับเป้าหมายข้อใด' มาลองดูกันครับว่ามีอะไรบ้าง และมีคีย์เวิร์ดสำคัญอย่างไร

1. เกิดประโยชน์สุขของประชาชน: ถือเป็นเป้าหมายสูงสุด (Ultimate Goal) การทำงานทุกอย่างต้องถือเอาประชาชนเป็นศูนย์กลาง ไม่ใช่ความสะดวกของข้าราชการ
2. เกิดผลสัมฤทธิ์ต่อภารกิจของรัฐ: ต้องมีการทำงานอย่างเป็นระบบ มีแผนปฏิบัติราชการล่วงหน้า มีการกำหนดตัวชี้วัด (KPI) ชัดเจน
3. มีประสิทธิภาพและเกิดความคุ้มค่าในเชิงภารกิจของรัฐ: การทำงานต้องคุ้มค่าเงินงบประมาณ ประหยัดเวลา และคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของการใช้นวัตกรรมดิจิทัล
4. ไม่มีขั้นตอนการปฏิบัติงานเกินความจำเป็น: การกระจายอำนาจการตัดสินใจ การลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น และการจัดทำศูนย์บริการร่วม (One Stop Service)
5. มีการปรับปรุงภารกิจของส่วนราชการให้ทันต่อสถานการณ์: การยุบ เลิก หรือปรับเปลี่ยนภารกิจที่ไม่จำเป็นหรือซ้ำซ้อนกับส่วนราชการอื่น
6. ประชาชนได้รับการอำนวยความสะดวกและได้รับการตอบสนองความต้องการ: การกำหนดระยะเวลาการให้บริการที่ชัดเจน และการรับฟังความคิดเห็นหรือข้อร้องเรียน
7. มีการประเมินผลการปฏิบัติราชการอย่างสม่ำเสมอ: การประเมินโดยองค์กรภายนอกที่เป็นกลางเพื่อนำมาพัฒนาองค์กร

เจาะลึกจุดออกสอบบ่อย และชี้จุดลวงที่ต้องระวัง

จากประสบการณ์วิเคราะห์ข้อสอบเก่าๆ และแนวทางการปรับปรุงระบบราชการยุคใหม่ ผมได้สกัดประเด็นที่ผู้ออกข้อสอบนิยมนำมาเล่นแง่ โดยแบ่งออกเป็นกลุ่มมาตราสำคัญ ดังนี้ครับ

1. ประโยชน์สุขของประชาชน (มาตรา 7 และ 8) — เป้าหมายอันดับหนึ่ง

ข้อสอบชอบถามว่า 'ประโยชน์สุขของประชาชน' หมายถึงอะไรในบริบทของกฎหมายนี้ ให้จำง่ายๆ ครับว่า ประโยชน์สุข = ความผาสุก + ความเป็นอยู่ที่ดี + สงบปลอดภัย + ประโยชน์สูงสุดของประเทศชาติ

จุดลวงที่ต้องระวัง: โจทย์อาจจะถามถึงกรณีที่เกิดความขัดแย้งระหว่าง 'ประโยชน์ของส่วนราชการ' กับ 'ประโยชน์ของประชาชน' ข้าราชการต้องยึดถือ 'ประโยชน์สุขของประชาชนและประโยชน์ส่วนรวม' เป็นหลักเสมอ นอกจากนี้ ในมาตรา 8 ยังกำหนดเรื่องการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน หากภารกิจนั้นส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน ซึ่งข้อสอบมักยกโจทย์กรณีการสร้างโครงการขนาดใหญ่ของรัฐมาทดสอบจุดนี้ครับ

2. การบริหารราชการเพื่อเกิดผลสัมฤทธิ์ (มาตรา 9 - 19) — เน้นย้ำเรื่องแผนงาน

การบริหารงานเพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ กฎหมายกำหนดให้ส่วนราชการต้องทำสิ่งสำคัญดังต่อไปนี้ครับ:

• ต้องจัดทำ แผนปฏิบัติราชการ ไว้ล่วงหน้า โดยต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ แผนแม่บท และนโยบายของรัฐบาล
• ก่อนเริ่มดำเนินการ ต้องทำ การวิเคราะห์ความคุ้มค่า และผลกระทบต่อประชาชนอย่างรอบด้าน
• จุดเน้นฉบับแก้ไขเพิ่มเติมปี 2562: มีการนำระบบ e-Government และการเชื่อมโยงข้อมูลภาครัฐเข้ามาใช้ หากส่วนราชการใดต้องปฏิบัติตามแผนงาน ให้ใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์เป็นหลักเพื่อลดภาระงบประมาณและเวลา

ข้อควรจำ: หากการปฏิบัติภารกิจใดไม่บรรลุวัตถุประสงค์ตามแผน โดยไม่มีเหตุผลอันสมควร ส่วนราชการต้องดำเนินการปรับปรุง หรือยกเลิกภารกิจนั้นทันที ข้อสอบมักถามว่าผู้ใดมีหน้าที่ประเมินความคุ้มค่า — คำตอบคือ 'ส่วนราชการ' ร่วมกับหน่วยงานประเมินผลที่เกี่ยวข้องครับ

3. ความคุ้มค่าและเทคโนโลยีดิจิทัล (มาตรา 20 - 26) — จุดเชื่อมโยงข้อสอบยุคใหม่

หมวดนี้มีความสำคัญมากสำหรับการสอบในปัจจุบัน เนื่องจากตรงกับนโยบายพัฒนาระบบราชการดิจิทัล ประเด็นที่ออกสอบบ่อยมีดังนี้ครับ:

• การจัดซื้อจัดจ้างและการสั่งการ: กฎหมายสนับสนุนให้กระทำผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์
• การบูรณาการข้อมูล: ส่วนราชการมีหน้าที่ต้องเชื่อมโยงและแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกัน เพื่อไม่ให้ประชาชนต้องยื่นเอกสารซ้ำซ้อน (ตรงกับ พ.ร.บ. อำนวยความสะดวกฯ และ พ.ร.บ. ปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์)
• การจัดทำบัญชีต้นทุน: ให้ส่วนราชการจัดทำบัญชีต้นทุนในงานบริการสาธารณะแต่ละประเภทตามหลักเกณฑ์ที่กรมบัญชีกลางกำหนด

4. การลดขั้นตอนและการกระจายอำนาจการตัดสินใจ (มาตรา 27 - 32) — สถิติออกสอบสูงสุด