เจาะลึกนักวิชาการเงินและบัญชี: หน้าที่จริง เส้นทางเติบโต และเทคนิคสอบ ภาค ข

ทำความเข้าใจตำแหน่ง "นักวิชาการเงินและบัญชี": หัวใจหลักที่ขับเคลื่อนงบประมาณแผ่นดิน

สวัสดีครับทุกท่านที่กำลังตั้งใจเตรียมตัวสอบเข้ารับราชการ วันนี้ผมอยากจะพามาเจาะลึกหนึ่งในตำแหน่งที่มีความสำคัญระดับต้นๆ ของทุกหน่วยงานภาครัฐ นั่นคือ "นักวิชาการเงินและบัญชี" ครับ หลายคนอาจจะเคยได้ยินคำกล่าวที่ว่า "หน่วยงานรัฐขับเคลื่อนได้ด้วยงบประมาณ และคนที่ควบคุมสายเลือดใหญ่ของงบประมาณก็คือคนทำเงินและบัญชี" ซึ่งคำกล่าวนี้ไม่ได้เกินจริงเลยแม้แต่น้อย

หากลองสังเกตโครงสร้างของส่วนราชการ ไม่ว่าจะเป็นสำนักงานปลัด กรม กระทรวง หรือหน่วยงานราชการภูมิภาค คุณจะพบว่าตำแหน่งนักวิชาการเงินและบัญชีเปิดรับสมัครอยู่ตลอดเวลา และเป็นตำแหน่งที่มีกรอบอัตรากำลังค่อนข้างใหญ่ แต่น้อยคนนักจะรู้ว่าจริงๆ แล้ว หน้าที่ในแต่ละวันของพวกเขาต้องเจออะไรบ้าง สายงานนี้โตไปทางไหนได้ และที่สำคัญที่สุดคือ จะวางแผนอ่านหนังสือเตรียมสอบ ภาค ข อย่างไรให้ผ่านฉลุยในรอบเดียว บทความนี้ผมตั้งใจสรุปและกลั่นกรองเนื้อหาเข้มข้นมาให้ทุกคนฟังกันครับ

ภารกิจจริงหน้างาน: 4 งานหลักที่นักวิชาการเงินและบัญชีต้องรับผิดชอบ

ภาพจำของคนทั่วไปอาจมองว่า นักวิชาการเงินและบัญชีมีหน้าที่แค่นั่งนับเงินหรืออนุมัติเอกสารเบิกจ่าย แต่ในความเป็นจริง งานส่วนราชการยุคใหม่มีความซับซ้อนและต้องอาศัยความรู้เชิงวิชาการอย่างสูงครับ โดยเราสามารถแบ่งภารกิจหลักออกเป็น 4 ด้าน ดังนี้

1. งานบริหารงบประมาณและการควบคุมงบประมาณ

นักวิชาการเงินและบัญชีต้องทำหน้าที่ตรวจสอบการจัดสรรงบประมาณรายจ่ายประจำปีที่ได้รับจัดสรรมาจากสำนักงบประมาณ ควบคุมการใช้จ่ายงบประมาณของแต่ละกอง/ฝ่ายภายในหน่วยงานให้เป็นไปตามแผนงานและไม่เกินวงเงินที่ได้รับอนุมัติ รวมถึงการจัดทำรายงานการใช้จ่ายงบประมาณเสนอต่อผู้บริหารเป็นระยะ เพื่อให้การใช้เงินแผ่นดินเกิดคุ้มค่าสูงสุด

2. งานเบิกจ่ายเงินและระบบ GFMIS

นี่คือหัวใจสำคัญของงานเงินภาครัฐครับ ปัจจุบันการเบิกจ่ายเงินของภาครัฐทำผ่านระบบ GFMIS (Government Fiscal Management Information System) หรือระบบบริหารการเงินการคลังภาครัฐแบบอิเล็กทรอนิกส์ เจ้าหน้าที่ตำแหน่งนี้ต้องตรวจสอบเอกสารหลักฐานการขอเบิกจ่ายเงิน เช่น ใบสำคัญรับเงิน ใบส่งของ ใบเสร็จรับเงิน สัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ให้ถูกต้องตามระเบียบกระทรวงการคลัง ก่อนจะทำการบันทึกรายการตั้งเบิก ตรวจรับ และขอจ่ายเงินเข้าบัญชีของผู้มีสิทธิหรือคู่สัญญาผ่านระบบ

3. งานบัญชีและจัดทำรายงานทางการเงินภาครัฐ

เมื่อมีการรับ-จ่ายเงินเกิดขึ้น ก็ต้องมีการบันทึกบัญชีตามเกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis) และมาตรฐานการบัญชีภาครัฐ นักวิชาการเงินและบัญชีจะต้องลงรายการในบัญชีแยกประเภท จัดทำงบทดลอง (Trial Balance) กระทบยอดเงินฝากธนาคาร และจัดทำงบการเงินประจำเดือน/ประจำปี เพื่อส่งให้สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (ตงม.) หรือกรมบัญชีกลาง ตรวจสอบความถูกต้อง

4. งานตรวจสอบ ตรวจนับเงินสด และการนำส่งรายได้แผ่นดิน

นอกจากงานเบิกจ่ายแล้ว หน่วยงานที่มีการจัดเก็บรายได้ (เช่น กรมสรรพากร กรมศุลกากร หรือกรมขนส่งทางบก) นักวิชาการเงินและบัญชีจะต้องรับผิดชอบการตรวจสอบเงินสดนำส่ง จัดทำใบนำส่งเงิน นำเงินฝากธนาคารเพื่อส่งเข้าบัญชีเงินคงคลัง รวมถึงการออกตรวจนับเงินประจำวันร่วมกับคณะกรรมการที่ได้รับการแต่งตั้ง เพื่อป้องกันการรั่วไหลของเงินแผ่นดิน

เช็กความพร้อม: สไตล์คนแบบไหนที่เหมาะกับตำแหน่งนี้?

ผมมักจะบอกกับน้องๆ ที่มาปรึกษาเสมอว่า งานเงินและบัญชีราชการเป็นงานที่ต้องใช้ทั้ง "ศาสตร์" และ "ศิลป์" ความรับผิดชอบสูงมาก เพราะทำงานเกี่ยวข้องกับเงินของรัฐ ซึ่งมีกฎหมายและระเบียบควบคุมอย่างเคร่งครัด สไตล์คนที่เหมาะกับตำแหน่งนี้จึงควรมีคุณลักษณะดังนี้ครับ

• มีความละเอียดรอบคอบสูงมาก: เอกสารเบิกจ่าย ตัวเลขในบัญชี หรือเลขที่บัญชีธนาคาร หากผิดพลาดแม้แต่จุดเดียวอาจส่งผลกระทบต่อการจ่ายเงิน หรือทำให้โดนเรียกเงินคืนได้
• ซื่อสัตย์สุจริตและยึดมั่นในระเบียบ: งานนี้ต้องกล้าปฏิเสธการเบิกจ่ายที่ผิดระเบียบ แม้ว่าจะโดนกดดันจากผู้บังคับบัญชาหรือฝ่ายอื่นก็ตาม เพราะหากทำผิดระเบียบ ตัวเราเองจะเสี่ยงต่อความผิดทางวินัยและทางแพ่ง
• ทนรับแรงกดดันได้ดี: โดยเฉพาะช่วงสิ้นปีงบประมาณ (ช่วงเดือนสิงหาคม - กันยายน) จะเป็นช่วงที่งานเร่งด่วนและหนักที่สุด เนื่องจากต้องเร่งรัดการเบิกจ่ายงบประมาณให้ทันตามกรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด
• พร้อมเรียนรู้ระบบเทคโนโลยีใหม่ๆ: ปัจจุบันภาครัฐกำลังเปลี่ยนผ่านสู่ระบบ E-Payment และระบบคลังดิจิทัล คนในสายงานนี้จึงต้องปรับตัวเรียนรู้ระบบงานออนไลน์ใหม่ๆ อยู่ตลอดเวลา

เส้นทางเติบโตในสายอาชีพ (Career Path): ไต่เต้าสู่ผู้บริหารสายงานคลัง

ในแง่ของความก้าวหน้า ตำแหน่งนักวิชาการเงินและบัญชีถือเป็นตำแหน่งประเภทวิชาการที่มีเส้นทางเติบโตค่อนข้างชัดเจนและเปิดกว้างมากครับ เนื่องจากเป็นตำแหน่งบังคับที่ต้องมีในทุกหน่วยงาน