เจาะลึกนักวิชาการสิ่งแวดล้อม: หน้าที่จริง เส้นทางเติบโต และเทคนิคสอบ ภาค ข

ทำความรู้จักตำแหน่ง "นักวิชาการสิ่งแวดล้อม" ในยุคที่โลกกำลังเผชิญวิกฤต

สวัสดีครับทุกท่านที่กำลังเตรียมตัวสอบเข้ารับราชการ ถ้าพูดถึงกระแสระดับโลกในปัจจุบัน ไม่มีเรื่องไหนถูกหยิบยกขึ้นมาถกเถียงและวางนโยบายเข้มข้นไปกว่าเรื่อง ภาวะโลกปรวนแปร (Climate Change), การเป้าหมายปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นศูนย์ (Net Zero), ปัญหาฝุ่นละออง PM 2.5 และการจัดการขยะพลาสติก นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมตำแหน่ง "นักวิชาการสิ่งแวดล้อม" ถึงกลายเป็นหนึ่งในตำแหน่งข้าราชการสายวิชาการที่มีความสำคัญระดับยุทธศาสตร์ของประเทศครับ

หลายคนอาจเข้าใจผิดว่า งานสิ่งแวดล้อมในระบบราชการคือการไปปลูกป่า เก็บขยะ หรือทำกิจกรรมจิตอาสาเพียงอย่างเดียว แต่ในความจริงแล้ว นักวิชาการสิ่งแวดล้อมคือ "ผู้บังคับใช้กฎหมาย นักวิเคราะห์เชิงวิทยาศาสตร์ และนักวางนโยบายด้านทรัพยากรธรรมชาติ" ที่ต้องคานอำนาจระหว่างการพัฒนาเศรษฐกิจกับการปกป้องสิ่งแวดล้อม บทความนี้ผมจะพาคุณไปเจาะลึกเบื้องหลังการทำงานจริง โครงสร้างหน่วยงาน เส้นทางความก้าวหน้า และที่สำคัญที่สุดคือ เทคนิคการเตรียมตัวสอบ ภาค ข เพื่อให้คุณพร้อมเดินเข้าสู่สนามสอบอย่างมั่นใจครับ

โครงสร้างการทำงาน: นักวิชาการสิ่งแวดล้อม สังกัดที่ไหนได้บ้าง?

เมื่อสอบบรรจุในตำแหน่งนักวิชาการสิ่งแวดล้อม โครงสร้างการทำงานส่วนใหญ่จะขึ้นตรงกับ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) เป็นหลัก แต่ก็มีอัตราบรรจุในกระทรวงและหน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่นอื่นด้วย โดยแบ่งออกเป็นหน่วยงานหลักๆ ดังนี้ครับ

1. กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม (กปรร.)

หน่วยงานใหม่ล่าสุดที่ปรับโครงสร้างขึ้นมารองรับภารกิจด้าน Climate Change โดยเฉพาะ ทำหน้าที่ขับเคลื่อนนโยบายการลดก๊าซเรือนกระจก การส่งเสริมการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน รวมถึงการสร้างความตระหนักรู้ด้านสิ่งแวดล้อม

2. สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (สผ.)

เป็น "หัวใจ" ของการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม ทำหน้าที่พิจารณาและกำกับดูแลรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (EIA / EHIA) การเสนอแนะนโยบายและแผนการจัดการทรัพยากรธรรมชาติระดับประเทศ

3. กรมควบคุมมลพิษ (คพ.)

มุ่งเน้นงานด้านการเฝ้าระวัง ตรวจวัด และกำกับดูแลมลพิษทางน้ำ อากาศ ขยะมูลฝอย และสารเคมีอันตราย มีบทบาทในการบังคับใช้กฎหมายตาม พ.ร.บ. ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ และดำเนินการทางกฎหมายกับผู้ก่อมลพิษ

4. สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด (ทสจ.)

เป็นหน่วยงานปฏิบัติการในส่วนภูมิภาค สังกัดสำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นักวิชาการสิ่งแวดล้อมที่นี่จะต้องลงพื้นที่จริงเพื่อตรวจสอบข้อร้องเรียนเรื่องมลพิษ จัดทำแผนสิ่งแวดล้อมจังหวัด และประสานงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

5. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อบจ., เทศบาล, กทม.) และกระทรวงอื่น

เช่น กรมโรงงานอุตสาหกรรม (กระทรวงอุตสาหกรรม) หรือกรมอนามัย (กระทรวงสาธารณสุข) ซึ่งมีภารกิจคาบเกี่ยวในการดูแลสิ่งแวดล้อมและอนามัยสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่

ภารกิจและหน้าที่จริง: 1 วันของนักวิชาการสิ่งแวดล้อม ทำอะไรบ้าง?

งานของนักวิชาการสิ่งแวดล้อมมีความหลากหลายสูงมาก ขึ้นอยู่กับสำนักหรือกองที่ท่านสังกัด โดยสามารถแบ่งงานหลักออกเป็น 4 มิติสำคัญ ดังนี้ครับ

• งานตรวจวัดและเฝ้าระวังคุณภาพสิ่งแวดล้อม: ออกตรวจเก็บตัวอย่างน้ำเสีย ตัวอย่างอากาศรอบโรงงาน หรือพื้นที่ชุมชน เพื่อนำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานมลพิษตามที่กฎหมายกำหนด
• งานวิเคราะห์และตรวจประเมินรายงาน EIA: ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลในรายงานการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่ภาคเอกชนหรือภาครัฐเสนอมา พร้อมทั้งติดตามผลการปฏิบัติตามมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบสิ่งแวดล้อม
• งานจัดการข้อร้องเรียนและระงับเหตุสิ่งแวดล้อม: เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้โรงงานเคมี สารเคมีรั่วไหล หรือประชาชนร้องเรียนเรื่องกลิ่นเหม็นและน้ำเสีย นักวิชาการสิ่งแวดล้อมต้องเป็นหน่วยปฏิบัติการฉุกเฉินลงพื้นที่ตรวจสอบ เก็บหลักฐาน และออกคำสั่งทางปกครองให้แก้ไข
• งานวางแผนและขับเคลื่อนนโยบายสิ่งแวดล้อม: รวบรวมข้อมูลสถิติเพื่อจัดทำแนวทาง Carbon Footprint, การวางระบบบริหารจัดการขยะตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (BCG Model) และการจัดทำแผนรับมือภัยพิบัติทางธรรมชาติ

ตำแหน่งนี้เหมาะกับใคร? เหมาะกับคนที่รักงานวิทยาศาตร์ มีความคิดเป็นระบบ สามารถอ่านกฎหมายเข้าใจ ชอบการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า และพร้อมที่จะทำงานทั้งในรูปแบบงานเอกสารวิชาการและการลงพื้นที่เผชิญหน้ากับความท้าทายครับ