ถอดรหัส พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ: สรุป 12 หมวดสำคัญ เจาะจุดออกสอบ ภาค ข ทุกสนาม

ทำไม พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ ถึงเป็น "วิชาปราบเซียน" ในสนามสอบ ภาค ข

สวัสดีครับผู้เตรียมสอบทุกท่าน ถ้าเราลองเปิดดูประกาศรับสมัครสอบแข่งขันเข้ารับราชการในตำแหน่งสายงานบริหารทั่วไป นิติกร นักวิชาการเงินและบัญชี หรือโดยเฉพาะอย่างยิ่ง "นักวิชาการพัสดุ" ของแทบทุกหน่วยงานราชการ เราจะพบว่า พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 มักจะถูกบรรจุเป็นหนึ่งในวิชาบังคับสอบ ภาค ข เสมอครับ

สาเหตุสำคัญก็เพราะกฎหมายฉบับนี้คือ "หัวใจหลัก" ของการบริหารงบประมาณแผ่นดิน ไม่ว่าคุณจะบรรจุในตำแหน่งใด การทำงานในระบบราชการย่อมต้องแตะต้องพัสดุ การเบิกจ่าย หรือการจัดซื้อจัดจ้างไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง แต่ปัญหาหลักที่เรามักเจอคือ ตัวบทกฎหมายมีความยาว มีรายละเอียดเชิงเทคนิคเยอะ และมีเรื่องของ "ตัวเลข" วัน เวลา รวมถึงองค์คณะกรรมการที่ชวนสับสนได้ง่ายมาก

ในบทความนี้ ผมจะพาทุกท่านมา "ถอดรหัส" สกัดเฉพาะแก่นสำคัญของ พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างฯ พ.ศ. 2560 โดยแบ่งเป็น 12 หมวดตามโครงสร้างกฎหมายจริง พร้อมชี้จุดลวงและตัวอย่างข้อสอบที่กรรมการชอบนำมาใช้วัดดวงผู้สอบ เพื่อให้คุณอ่านจบแล้วสามารถเก็บคะแนนเต็มในหมวดนี้ไปครองได้อย่างมั่นใจครับ

สรุปเจาะลึก 12 หมวดสำคัญ พร้อมจุดเน้นออกสอบ ภาค ข

หมวด 1: บททั่วไป (หลักการ 4 ประการ และข้อยกเว้น)

หมวดนี้คือการวางกรอบภาพรวม กฎหมายกำหนดไว้ชัดเจนว่าการจัดซื้อจัดจ้างต้องอยู่บน หลักการ 4 ประการ ได้แก่ คุ้มค่า โปร่งใส มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และตรวจสอบได้

จุดออกสอบบ่อย: ข้อสอบมักจะถามเรื่อง "ข้อยกเว้น" ที่ไม่ต้องปฏิบัติตาม พ.ร.บ. นี้ครับ จำไว้เลยว่ากฎหมายฉบับนี้บังคับใช้กับหน่วยงานภาครัฐทั้งหมด แต่มีข้อยกเว้นบางประเภท เช่น การจัดซื้อจัดจ้างของรัฐวิสาหกิจที่เกี่ยวกับการพาณิชย์โดยตรง การจัดซื้อจัดจ้างยุทโธปกรณ์ทางทหาร หรือการจัดซื้อจัดจ้างเพื่อการวิจัยและพัฒนา ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดในกฎกระทรวง

หมวด 2: คณะกรรมการ (จำชื่อและหน้าที่ให้แม่น)

นี่คือจุดที่ข้อสอบชอบเอามาออกมากที่สุดและทำคนสอบตกหล่นมากที่สุดครับ กฎหมายฉบับนี้เซ็ตระบบคณะกรรมการไว้หลายชุด แต่ชุดหลักๆ ที่ต้องจำให้ได้มีดังนี้:

• คณะกรรมการนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ: มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเป็นประธาน ทำหน้าที่กำหนดนโยบายภาพรวม
• คณะกรรมการวินิจฉัยปัญหาการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ: มีปลัดกระทรวงการคลังเป็นประธาน ทำหน้าที่ ตีความ วินิจฉัยปัญหา ยกเว้น หรือผ่อนผันการไม่ปฏิบัติตามระเบียบ
• คณะกรรมการกำกับดูแลการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ: ทำหน้าที่ดูแลระบบ e-GP และส่งเสริมความโปร่งใส
• คณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์และข้อร้องเรียน: ทำหน้าที่พิจารณาคำอุทธรณ์ของผู้ประกอบการ

ข้อสังเกตสำหรับทำข้อสอบ: จำไว้ว่าประธานของคณะกรรมการแต่ละชุดคือใคร ข้อสอบมักสลับตำแหน่งประธานระหว่าง "รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง" กับ "ปลัดกระทรวงการคลัง" เสมอครับ

หมวด 3: องค์กรสนับสนุนและดูแลการจัดซื้อจัดจ้าง

หมวดนี้ระบุให้ กรมบัญชีกลาง ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานรับผิดชอบงานธุรการของคณะกรรมการชุดต่างๆ และทำหน้าที่เป็นองค์กรหลักในการพัฒนาและดูแลระบบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP)

หมวด 4: การขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ

รัฐบาลต้องการส่งเสริมมาตรฐานของผู้ประกอบการ จึงกำหนดให้กรมบัญชีกลางจัดทำระบบขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ โดยเฉพาะในงานก่อสร้าง

จุดออกสอบบ่อย: หากผู้ประกอบการรายใดมิได้ขึ้นทะเบียนไว้ในระบบของกรมบัญชีกลาง (ในงานสาขาที่กฎหมายกำหนดให้ต้องขึ้นทะเบียน) จะไม่มีสิทธิ์เข้ายื่นข้อเสนอต่อหน่วยงานภาครัฐ

หมวด 5: การจัดซื้อจัดจ้าง (หัวใจหลักของข้อสอบ)

หมวดนี้คือหมวดที่ออกข้อสอบมากที่สุด โดยเฉพาะ "วิธีจัดซื้อจัดจ้าง 3 วิธี" ที่ต้องท่องให้ขึ้นใจ:

1. วิธีประกาศเชิญชวนทั่วไป: เป็นวิธีหลักที่ต้องทำก่อนเสมอ โดยเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการทั่วไปที่มีคุณสมบัติตรงตามเงื่อนไขเข้ายื่นข้อเสนอ
2. วิธีคัดเลือก: ใช้เมื่อวิธีประกาศเชิญชวนทั่วไปไม่ได้ผล หรือเข้าเงื่อนไขเฉพาะ เช่น พัสดุที่ต้องการซื้อมีความซับซ้อน เป็นงานที่ต้องใช้ฝีมือเชี่ยวชาญพิเศษ หรือมีความจำเป็นเร่งด่วน โดยเชิญชวนผู้ประกอบการไม่น้อยกว่า 3 ราย
3. วิธีเฉพาะเจาะจง: ใช้เมื่อเข้าเงื่อนไขเฉพาะจริงๆ เช่น สินค้านั้นมีผู้ประกอบการที่มีคุณสมบัติโดยตรงเพียงรายเดียว วงเงินไม่เกินที่กำหนดในกฎกระทรวง (ปัจจุบันคือไม่เกิน 500,000 บาท) หรือเป็นกรณีจำเป็นเร่งด่วนเกี่ยวกับความมั่นคงหรือภัยพิบัติ

หมวด 6: การประกาศผลและการทำสัญญา

เมื่อได้ผู้ชนะแล้ว หน่วยงานภาครัฐต้องประกาศผลในระบบ e-GP และปิดประกาศ ณ หน่วยงาน

จุดลวงในข้อสอบ: ห้ามหน่วยงานภาครัฐทำสัญญาก่อนพ้น "ระยะเวลาอุทธรณ์" (7 วันทำการ) เว้นแต่เป็นการจัดซื้อจัดจ้างที่มีความจำเป็นเร่งด่วน หรือใช้วิธีเฉพาะเจาะจงตามวงเงินที่กำหนด

หมวด 7: การบริหารสัญญาและการตรวจรับพัสดุ